Говь алтайн нурууны ноён оргил “Их Богд” уул нь Жинст, Богд, Баянлиг,
Баянговь, сумдын нутгийг хамарч оршдог, далайн түвшнээс дээш 3957м өргөгдсөн
манай улсад томоохонд тооцогддог уулсын нэг билээ. Их Богд уулын Ноён оргил нь Жинст сумын нутагт харъяалагддаг билээ. Өнө эртнээс домог түүхтэй
ардын урлаг, үлгэр туульсад магтан дуулсан нутгийн ард түмэн аж төрж, шүтэн
биширч ирсэн өлгий нутаг юм. Их Богд уул нь ар хормойдоо дэрс суль, дэсэг заг,
бударгана, хармаг, гоёо, цулхир, зэрэг бутлаг болон бусад ургамал тэгширч
хужир, буулт бүхий тойром, гол горхи, булаг шанд олноор үргэлжлэн говийн
онцлогийг багтаасан байхад өвөр хормойдоо Ургатайн гол, Цагаан гол, Өлзийтийн
нуруу зэрэг хангайн онцлогийг багтаасан цайдам өгөөмөр нутагтай. Баруун
талаасаа Ноён, Тариат уулс, Зүүн талаасаа бага Богд уулыг түшин жилийн дөрвөн
улиралд мөнх цасан дуулгатай орших энэ ууланд
ирвэс, шилүүс, аргаль, янгир, үнэг, тарвага, туулай, мануул, бүргэд,
тас, хойлог,шар шувуу, ёл зэрэг ан
амьтан, араатан жигүүртэн сүлжилдэж, бургас, улиас, далан хайлаас, яргай зэрэг
бутлаг ургамал, сонгино, тошлой вансэмбэрүү, хонгилоон, жаран гомбо, алтан
гагнуур, дэгд, таван салаа, цагаан түрүү, бэвлэн,цагаан халгай, зэрэг эмийн ургамлаар элбэг юм. 1957 оны газар хөдлөлтөөс энэ ууланд маш их өөрчлөлт
оруулсан юм. Улиастайн хөндийн эхэнд цавчим өндөрлөгийн нэг шовх уул тэр аяараа
нэг хөндий таглан унаж нуранги хад асга болон тогтжээ. Тэнд угнь зунд нь айлууд
зусдаг байсан байна. Их Богд уулын ард Довын тогоо, Зараагий их бага тогоо гэж
эртний галт уулын дэлбэрэлтээс үүсэн тогтсон байж мэдэх гүн хонхор бүхий газар
байдаг. Зараагийн тогоонд аварга могой гурав цагираглаад хэвтэхэд толгой нь
цухуйгаад таардаг байсан гэх ба аварга могой цувж явсан ул мөр болох сэтэрхий
даваа хөтөл байдаг. Унасан нурангийн эхэнд 2 нуур тогтсон юм. Энэ нь ногоон,
цэнхэр өнгөтөй байдаг тул “Оюу”, “Номин” хэмээн нэрлэжээ. Мөн Тэхийн
Бөндгөр гэж рашаантай толгой газар
хөдлөлтөөс болж алга болсон байна. Бургас, улиас,
багсран найгаж цэнгэг харз шуугин урссан Улиастай, Бургас, Битүүтэй, их бага
Жаргалант, Арцан гээд ар өврөөсөө өгссөн хөндийнүүд, өнө эртнээс хүмүүс дотрын
бүх эрхтэнд ууж анагаах ид шидийг нь хүртэж ирсэн Ичээт, Улиастай , Харзтай, Шарга
, Тэхийн бөндгөр зэрэг рашаануудтай.